أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

283

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

بعضى از صحابه جزع كردند گفت : ابشروا و قاربوا و سدّدوا إنّه لا يصيب أحدا منكم مصيبة فى الدّنيا الّا كفّر اللّه بها من خطيئته حتّى الشوكة يشاك أحدكم بها ، گفت : بشارت باد شما را نزديك باشيد با مردم و بر صلاح باشيد كه هيچكس نباشد كه او را مصيبتى رسد و الّا خداى تعالى آن را بكفّارت گناهش كند تا آنمقدار كه اگر خارى در پايش رود آن كفّارت گناه وى شود . عبد اللّه عبّاس و سعيد جبير گفت : مراد به [ سوء ] كفر است گفت : هر كس كه بدى كند اگر كفر باشد در دوزخ مخلّد باشد و نيابد از بهر دفع كردن عذاب از خود از جز خداى تعالى هيچ وليّى و ياورى و دوستى . [ سوره النساء ( 4 ) : آيات 124 تا 126 ] وَ مَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَ لا يُظْلَمُونَ نَقِيراً ( 124 ) وَ مَنْ أَحْسَنُ دِيناً مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ وَ اتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِيمَ خَلِيلاً ( 125 ) وَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ كانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطاً ( 126 ) حقّ تعالى بر عادت آنكه هر كجا وعيدى گويد در عقب آن و عدى گويد اينجا پس از وعيد اين وعده داد كه گفت : و هر كه او عمل صالح كند و مؤمن باشد يعنى بىايمان عمل صالح نباشد و نافع نبود اگر مرد باشد و اگر زن او را ببهشت برند و باندك و بسيار برو ظلم نكنند مسروق روايت كرد كه چون اين آيت فرو آمد كه « لَيْسَ بِأَمانِيِّكُمْ » اهل كتاب مسلمانان را گفتند كه : ما با شما برابريم كه خداى تعالى گفت كه : كار نه بآرزوى ما و شماست و هر كه او گناهى كند از شما و ما پاداشت يابد خداى تعالى اين آيت فرستاد [ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ ] الآية ؛ تا فرق باشد ميان مسلمانان و اهل كتاب . آنگه گفت : [ وَ مَنْ أَحْسَنُ دِيناً ] كيست كه دينش نيكوتر است از دين آنكس كه روى خود تسليم كند بخداى يعنى اسلام آرد و تن بدهد و گردن بنهد خداى را و امر او را منقاد شود و از نواهى او منتهى گردد ؟ ! [ وجه ] را براى شرفش تخصيص كرد يعنى هر كه روى را ابتذال كرد بدگر اعضاء بخيلى نكند و گفته‌اند : مراد بوجه ذات است چنان كه گفت : « كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ » يعنى تن بنهد و او محسن و نيكوكار باشد و دين ابراهيم را كه مستقيم است و راست متابعت كند آنگه حقّ تعالى چون ذكر ابراهيم كرد خواست تا پايهء او بخلقان نمايد گفت كه :